آمادگی در برابر زلزله

زلزله

زمین لرزه، از آزاد شدن ناگهانی انر�?ی انباشته شده در سنگهای پ�?سته زمین به �?ج�?د می آید.

این آزاد شدن انر�?ی از نقطه ای در عمق زمین به نام کان�?ن زمین لرزه آغاز �? با رها شدن انر�?ی به ص�?رت ام�?اج، باعث لرزش سطح زمین �? نهایتاً در ص�?رت عدم ساخت اص�?لی ساختمانها �? سازه ها باعث تخریب آنها می ش�?د.

علل �?ق�?ع زلزله

دانشمندان برای علت �?ق�?ع زمین لرزه، چند دلیل ذکر می کنند:

برخی از زمین لرزه ها بر اثر ف�?ران گدازه های آتشفشانی ر�?ی می دهند، تعدادی دیگری از زمین لرزه ها بر اثر فعالیتهای مرب�?ط به بشر ر�?ی می دهند، مانند انفجارات هسته ای یا ایجاد سدهای بزرگ در ن�?احی مختلف که به این ن�?ع زمین لرزه ها، زلزله های القایی گفته می ش�?د.

اما مهمترین �? اصلی ترین دلیل �?ق�?ع زمین لرزه ها را می ت�?ان حرکات صفحات پ�?سته کره زمین دانست.

دانشمندان مدتهاست که پی برده اند پ�?سته سخت کره زمین یکپارچه نب�?ده �? از قطعات مجزایی تشکیل شده است.

این قطعات که به نام صفحه های زمینساختی معر�?فند نسبت به یکدیگر در حال حرکت هستند این حرکت از میلی�?نها سال پیش آغاز شده �? همچنان ادامه دارد.

شاید تص�?ر اینکه در سالیان بسیار د�?ر تمام خشکی های کره زمین به هم متصل ب�?ده �? به تدریج از یکدیگر فاصله گرفته تا شکل کن�?نی خ�?د را بدست آ�?رده اند بسیار مشکل باشد، �?لی هم اکن�?ن این نظریه که به نام زمینساخت صفحه ای شناخته می ش�?د م�?رد قب�?ل دانشمندان است.

آزاد شدن ناگهانی انر�?ی ذخیره شده در مرز بین صفحات پ�?سته زمین پدیده ای است که از آن به عن�?ان زلزله نام می بریم.


گسل �? ان�?اع آن

مرز بین د�? صفحه ناپی�?ستگی پ�?سته را اصطلاحاً گسل می نامند. به عبارت دیگر، گسل ها شکستگی های پ�?سته کره زمین هستند که در امتداد آنها جابجایی ص�?رت می گیرد.

برخی از گسل ها در زمانهای بسیار د�?ر فعالیت داشته �? دیگر فعال نب�?ده اند، �?لی برخی دیگر از آنها، در د�?ران اخیر فعالیت داشته اند که دسته د�?م خطرناکتر محس�?ب می ش�?ند.

گسل ها ان�?اع مختلفی دارند که بر اساس نح�?ه تشکیل، حرکت �? ساز �? کار جابجایی بین د�? لبه آن به د�? گر�?ه عمده تقسیم می ش�?ند، که عبارتند از:


1- گسل های شیب لغز، که د�? لبه گسل نسبت به یکدیگر جابه جایی قائم دارند �? به د�? ن�?ع نرمال �? معک�?س تقسیم می ش�?ند.

2- گسل های امتداد لغز، که جابه جایی بین د�? لبه گسل در راستای افقی است �? به د�? ن�?ع چپگرد �? راستگرد تقسیم می ش�?ند.


اندازه گیری زمین لرزه ها

تاریخچه ثبت �? اندازه گیری زمین لرزه ها به سالیان بسیار د�?ر بر می گردد. در سال 137 میلادی، در کش�?ر چین، دانشمندان دستگاهی ساختند که امر�?زه ما آن را لرزه نما می نامیم.

این لرزه نما شامل ک�?زه ای فلزی ب�?ده که در جهت های مختلف آن، گ�?یهای فلزی در دهان چند ا�?دها قرار داده شده ب�?د.

هنگام ر�?یداد زمین لرزه برخی از این گ�?یها که در امتداد جابه جایی زلزله قرار داشتند سق�?ط کرده �? در دهان ق�?رباغه های فلزی که در اطراف ک�?زه تعبیه شده ب�?دند قرار می گرفتند.

بدین ترتیب، �?ق�?ع �? جهت زمین لرزه برای دانشمندان مشخص می گردید.

اما امر�?زه به کمک دستگاه های حساسی به نام لرزه نگار می ت�?ان از فاصله چند هزار کیل�?متری، مشخصات زلزله ها را ثبت کرد.

اساساً ساختمان این دستگاه ها، �?سیله ای است که به آن لرزه سنج می گ�?یند.

معم�?لاً لرزه سنجها را در سه جهت عم�?د بر هم شمالی – جن�?بی، شرقی – غربی �? عم�?دی قرار داده تا جنبش زمین را در سه جهت یاد شده ثبت کنند.

لرزه نگارها به ساعتهای بسیار دقیقی مجهز هستند که قادرند ساعت �?ق�?ع زمین لرزه ها را با دقت بسیار بالایی ثبت کنند.

اما در اندازه گیری زمین لرزه ها از دستگاه های دیگری نیز استفاده می ش�?د که شتابنگار نامیده می ش�?د.

مهندسان ساختمان برای طراحی سازه های مقا�?م در برابر زلزله، نیاز به شناخت حرکت های شدید زمین که انتظار می ر�?د در ط�?ل عمر مفید ساختمان رخ دهد، دارند.

بهترین ر�?ش به دست آ�?ردن این حرکات، ثبت شتاب حرکت زمین، حین ر�?یداد زمین لرزه است.

دستگاهی که قادر به ثبت این شتابهاست، شتابنگار نامیده می ش�?د، �?احد سنجش شتاب ناشی از زمین لرزه، درصدی از شتاب ثقل زمین است.


مقیاسهای اندازه گیری زلزله


بارها در هنگام �?ق�?ع زلزله با مقیاسی به نام بزرگی (ریشتر) ر�?بر�? شده ایم.

اما شاید مقیاس دیگری را نیز به نام شدت (مرکالی) شنیده باشیم، این د�? مقیاس مهمترین مقیاسهای اندازه گیری زمین لرزه ها هستند که قدرت یک زمین لرزه را از د�? جنبه به شرح ذیل بیان می کنند:


بزرگی زمین لرزه

بزرگی زمین لرزه به ن�?عی، میزان انر�?ی آزاد شده از زمین لرزه را نشان می دهد.

�?احد سنجش بزرگی به افتخار مبدع آن دکتر چارلز ریشتر با �?احد «ریشتر» بیان می ش�?د. رابطه ریاضی مقیاس ریشتر لگاریتمی است، یعنی افزایش یک �?احد در مقیاس ریشتر نشان دهنده افزایش ده �?احدی در دامنه م�?ج است.

به عبارتی، دامنه م�?ج زمین لرزه 7 ریشتری 10 برابر یک زمین لرزه 6 ریشتری است.

ت�?سط دانشمندان زلزله شناس ر�?ابط ریاضی بین بزرگی �? انر�?ی زمین لرزه برقرار گردیده است �? نکته مهم در آن این است که بر اساس این ر�?ابط، با افزایش یک �?احد در بزرگی زمین لرزه، انر�?ی آن حد�?د 32 برابر می ش�?د.

برخی م�?اقع مشاهده می ش�?د که مقادیر بزرگی گزارش شده به �?سیله مراکز تحقیقاتی مختلف با یکدیگر متفا�?ت است.

این امر به چند دلیل مختلف می ت�?اند رخ دهد که از آن جمله می ت�?ان به برآ�?رد ابتدایی بزرگی یک زمین لرزه به �?سیله داده های تعداد معد�?دی ایستگاه لرزه نگاری اشاره کرد.

معم�?لاً �?قتی داده های بیشتری از ایستگاه های مختلف به مراکز محاسبه بزرگی می رسد، عدد ا�?لیه بزرگی تغییر می کند.

ضمناً زلزله شناسان از ر�?شهای مختلفی برای محاسبه بزرگی استفاده می کنند که مقداری اختلاف در حد�?د 3/0 در برآ�?ردها یشان قابل پیش بینی است.


شدت زمین لرزه

شدت زمین لرزه مقیاسی است کیفی که میزان لرزشهای احساس شده �? خساراتی را که در هر نقطه ب�?ج�?د آمده است را نشان می دهد.

شدت زمین لرزه دارای مقیاس های مختلفی است که یکی از مهمترین آنها مقیاس مرکالی اصلاح شده است.

1- لرزشی احساس نمی ش�?د �? تنها دستگاه های حساس لرزه نگار اقدام به ثبت زلزله می نمایند.

2- اشخاص در حال استراحت یا در طبقات بالای ساختمان لرزش را احساس می کنند.

3- لرزش در داخل ساختمان احساس می ش�?د �? اشیای آ�?یزان تکان می خ�?رند. ارتعاشی شبیه به گذر کامی�?نهای سبک دارد.

4- اشیای آ�?یزان تاب می خ�?رند. ارتعاشی شبیه به گذر کامی�?نهای سنگین دارد. درها �? پنجره ها به صدا در می آیند.

5- لرزش در خارج ساختمان احساس می ش�?د �? جهت آن قابل بر آ�?رد است. افراد از خ�?اب بیدار می ش�?ند.

مایعات به حرکت در می آیند �? برخی از آنها به خارج از ظر�?ف می ریزند. اشیای ناپایدار ک�?چک جابجا یا �?ا�?گ�?ن می ش�?ند. درها تکان می خ�?رند �? باز �? بسته می ش�?ند.

6- همه مردم لرزش را احساس می کنند. بسیاری �?حشت کرده، از ساختمانها خارج می ش�?ند مبلها جابجا شده یا �?ا�?گ�?ن می ش�?ند.

درختان �? ب�?ته ها تکان می خ�?رند. گچها �? پ�?ششهای دی�?ار ترک بر می دارند. آسیب به ساختمانها اندک است.


7- ایستادن مشکل می ش�?د. رانندگان در �?سایل نقلیه نیز لرزش را احساس می کنند. اشیای آ�?یزان شدیداً ن�?سان پیدا می کنند. بناهای بد ساخته شده (غیر مقا�?م) آسیب می بینند.

8- هدایت �?سایل نقلیه مشکل می ش�?د. آسیب اندکی در ساختمانهای خ�?ب طراحی شده (مقا�?م) مشاهده می ش�?د.

بناهایی که در مقابله با نیر�?ی افقی زلزله طراحی نشده اند آسیب دیده �? بخشی از آنها فر�? می ریزد.

9- عم�?م مردم احساس �?حشت می کنند. آسیب های جزئی در ساختمانهای مهم که طراحی خاصی داشته اند (مانند بیمارستانها، ایستگاه های آتش نشانی، ...) ظاهر می ش�?د، اما به ساختمانهای معم�?لی مقا�?م خسارات قابل ت�?جهی �?ارد می ش�?د �? ساختمان های نا مقا�?م آسیب های بسیار شدیدی را می بینند. ل�?له های زیرزمینی می شکنند.

10- اغلب بناهای معم�?لی �? پیش ساخته تخریب می ش�?د. پلها �? سدها �? خاکریزها صدمه جدی می بینند.

زمین لرزشهای بزرگ به �?ق�?ع می پی�?ندند.

11- خط�?ط ل�?له زیر زمینی کاملاً آسیب دیده �? از سر�?یس خارج می ش�?ند. اغلب پلها تخریب شده �? تعداد کمی ساختمان باقی می مانند.

12- فاجعه به تمام معنی رخ می دهد �? کمتر سازه ای می ت�?اند چنین شدتی را تحمل نماید، تخریب �? �?یرانی کامل.

منبع :

www.fire125.ir