م?ن?كسيدكربن
مقص?د از (( گازگرفتگي )) دراغلب م?ارد در ?اقع مسم?ميت اتفاقي با گاز من?كسيد كربن است .
من?كسيد كربن هنگام س?ختن ناقص م?ارد س?ختي مختلف از نفت ،بنزين ،گاز ? گاز?ئيل گرفته تا زغال ? چ?ب ،يعني هنگامي كه اكسي?ن كافي به آنها نمي رسد، متصاعد مي ش?د .
يك علت خطرناك ب?دن من?كسيد كربن آن است كه افراد از ?ج?د آن بي خبر مي مانند .
من?كسيد كربن گازي است بي رنگ ،بي ب? ? بي مزه ? شما درهنگام تراكم يافتن آن به اصطلاح (( ب?ي گاز )) استشمام نخ?اهيد كرد .
ت?جه داشته باشيد كه من?كسيد كربن ( CO ) را با گاز دي اكسيد كربن (CO2 ) اشتباه نكنيد . گاز CO2 فرا?رده طبيعي بازدم انسان ? ساير جان?ران است .
راههاي ت?ليد من?كسيد كربن
س?ختن كامل زماني انجام مي ش?د كه اكسي?ن كافي ?ج?د داشته باشد .
ه?اي م?رد نياز مخص?صاً دردستگاههاي گرم كننده ،بايد خارج از محيط تأمين ش?د ? گازهاي ت?ليد شده ناشي از س?ختن مانند گاز كربنيك ? من?اكسيد كربن بايد درخارج از محيط تخليه ش?د .
در ?سايل گرمازاي د?دكش دار درص?رتي كه د?دكش بد?ن نقص باشد عمل ته?يه د?د (?ر?د اكسي?ن لازم ? تخليه گازهاي مصرفي )به خ?بي از طريق د?دكش ،انجام مي ش?د ، اما در ?سايل گرما زا با شعله ر? باز ? بد?ن د?دكش اين شرايط فراهم نيست بنا برا ين ?سايل اكسي?ن لازم براي س?ختن را ازهمان محيط مي گيرد ? طبعاً گازهاي مصرفي حاصل از س?ختن را نيز به همان محيط بر مي گرداند ? متأسفانه با ت?جه به سرماي ه?ا شهر?ندان راه هاي ته?يه ه?اكش پنجره ها ? دريچه هاي ك?لر ? درها را نيز مي بندند ? درنتيجه عمل ته?يه ه?ا به درستي انجام نمي ش?د ? دراثر س?ختن ناقص ? ?ج?د گازهاي مضر خص?صاً گاز CO درمحيط درافراد مسم?ميت ايجاد مي ش?د .
بسياري از مردم تص?ر مي كنند كه پديده « گاز گرفتگي » ? ايجاد گاز CO تنها دراثر س?ختن ناقص زغال چ?ب ايجاد مي ش?د ? براي همين بسياري به اين گاز كشنده نام (( گاز كرسي )) ? يا ذغال داده اند درص?رتي كه همان ط?ر كه ذكر شد اين گاز دراثر س?ختن ناقص هر ماده س?ختني ممكن است ايجاد ش?د .
من?كسيد كربن چگ?نه مي كشد !
مرگ براثر گازگرفتگي فرم?ل ساده اي دارد . گاز من?كسيد كربن بد?ن ب? است كه به دنبال س?خت زغال ،آبگرمكن ،بخاري گازي ? س?خت ناقص خ?در? ت?ليد مي ش?د .
اين گاز اگر چه سبك تر از ه?است اما قابليت انتشار بسيار زيادي درمحيط دارد ? به همين دليل درتمامي نقاط مثلاً يك اتاق اعم از بالا ? پايي به سرعت متراكم مي ش?د .
هنگامي كه من?كسيد كربن تنفس مي كنيد ،اين گاز به راحتي از ريه ?ارد جريان خ?ن مي ش?د ? به هم?گل?بين خ?ن متصل مي ش?د .
هم?گل?بين تركيبي است كه درگلب?ل هاي سرخ خ?ن ?ج?د دارد كه اكسي?ن را دربدن حمل مي كند ? دربافت هاي محيطي آن را براي استفاده سل?ل ها آزاد مي كند .
هنگامي كه من?كسيد كربن به هم?گل?بين متصل مي ش?د ،ديگر آن را رها نمي كند . چرا كه ميل تركيب آن با هم?گل?بين 300 برابر بيشتر از اكسي?ن است .
اگر ميزان من?كسيد كربن خ?ن بالا ر?د ، ميزان هم?گل?بين آزاد ? در دسترس براي انتقال اكسي?ن كاهش مي يابد .
مغز ? ساير بافت ها كه نياز به اكسي?ن دارند تا س?خت ? ساز طبيعي خ?د را انجام دهند .
?قتي اين تركيب ص?رت مي گيرد اكسي?ن ديگر به بافت ها نرسيده بنابراين سريعاً باعث مسم?ميت شده ? سلسله عصبي فلج مي ش?د ? قدرت هرگ?نه اقدامي از مسم?م سلب مي ش?د ? مسم?م به ن?عي به خ?اب ? مرگ آرام تن درمي دهد .
علائم مسم?ميت با من?كسيد كربن
علائم باليني دراثر ايجاد تركيب من?كسيد كربن با گلب?ل قرمز خ?ن تا زماني كه كمتراز 20 درصد تركيب شده باشد ،مشه?د نيست .
اما درغلظت بيش از 20 درصد فرد دچار كندي تنفس ? دربيش از 30 درصد تعداد تنفس ? ضربان قلب دردقيقه افزايش يافته ? فرد دچار سر درد ،ته?ع ? ضعف مي ش?د .
دربيش از 40 درصد فرد دچار كاهش حافظه ، اختلال حركتي ? گيجي شده ? دربيش از 50 درصد فرد دچار علائمي نظير علائمي كه فرد مصرف كننده الكل دارد ،خ?اهد شد كه منجر به سنگ ك?ب شدن ،نات?اني درحركت اندام مي ش?د درص?رتي كه دراين حالت هن?ز فرد ه?شيار است اما نمي ت?اند خ?د را نجات دهد ? درمرحله تركيب بيش از 60 درصدي من?كسيد كربن با گلب?ل قرمز خ?ن ، فرد دچار عدم ه?شياري ،بي اختياري ادرار ? مدف?ع ? درنهايت منجر به مرگ مي ش?د .
ع?ارض ناشي از قرارگرفتن درمعرض من?كسيد كربن پس ازنجات افراد شامل سردرد ،سرگيجه ،ضعف عضلاني ،اختلال حافظه ? حتي ناشن?ايي است كه اين افراد تا مدت ها پس از حادثه دچار آن خ?اهند ب?د .
افرادي كه به دلايلي نظير فعاليت درك?ره هاي فاقد ته?يه مناسب دچار مسم?ميت هاي مزمن من?كسيد كربن مي ش?ند دچار علائمي نظير رنگ پريدگي مدا?م ،كم اشتهايي ،ضعف عضلاني ? سردرد خفيف هستند .
راهكار نجات از مسم?ميت
اگر كسي با گاز من?كسيد كربن دچار گازگرفتگي ? مسم?ميت شده باشد بايد ا? را به سرعت از محيط آل?ده خارج كرده ? درتماس با ه?اي آزاد گذاشت .
درمسم?ميت هاي شديد بايستي به مصد?م تنفس مصن?عي داده ش?د ? چنانچه مقد?ر باشد تنفس با اكسي?ن بر تنفس با ه?اي آزاد ارجحيت دارد .
استفاده از اكسي?ن 100 درصد ? گرم نگه داشتن بدن مصد?م ? استفاده از آنتي بي? تيك ها براي پيشگيري از عف?نت هاي احتمالي اقدام هاي درماني تكميلي است كه دربيمارستان به مصد?مان ارائه مي ش?د .
اگر فكر مي كنيد درمعرض من?كسيد كربن قرارگرفته ايد ، بايد ف?راً از ه?اي آزاد تنفس كنيد . درها ? پنجره ها را باز كنيد ? يا بهتر از آن ،خانه را ترك كنيد .
اجاق ،ش?مينه ? هر ?سيله درحال اشتعال ديگر را خام?ش كنيد .
اگر كاملاً مطمئنيد مشكل از من?كسيد كربن است ،به آتش نشاني اطلاع دهيد يا دست كم سر?يس كاري را براي بررسي ?سائل گرم كننده مختلف درخانه بيا?ريد .
من?كسيد كربن درغلظت هاي بالا مي ت?اند در ط?ل چند دقيقه فرد را بكشد .
اص?ل ايمني ? پيشگيري از گاز گرفتگي ? مسم?ميت با من?كسيد كربن
كنترل ? انسداد منافذ مسير د?دكش قبل از راه اندازي بخاري بهترين راه پيشگيري از بر?ز ح?ادث مسم?ميت به شمار مير?د.
همچنين داشتن كلاهك مخص?ص براي د?دكش در پشت بامها به منظ?ر جل?گيري از خام?ش شدن بخاري ? در پي آن انتشار گاز (Co) از اهميت بالايي برخ?ردار است ? بخاريهاي بد?ن د?دكش به هيچ عن?ان از ت?ليد گاز "Co"جل?گيري نمي كند.
پيشگيري از مسم?ميت با گاز "Co"بسيار ساده است:
-استفاده از ?سايل گرمايشي استاندارد در پيشگيري از اين مسم?ميت از اهميت بالايي برخ?ردار است ? بخاريهاي بد?ن د?دكش به هيچ عن?ان از ت?ليد گاز "Co"جل?گيري نمي كند.
-دقت ? ت?جه به داغ ب?دن د?دكش نيز بهترين آزمايش سلامت د?دكش است.
اگر ل?له د?دكش بخاري شما سرد است دليل آن خارج نشدن محص?لات احتراق ? گازهاي سمي از د?دكش است.
در اين ص?رت بايد ضمن رفع نقص، به ط?ر م?قت با باز كردن قسمتي از درب يا پنجره، ته?يه در محيط ايجاد كنيد.
-رنگ شعله بخاري ? ?سايل پخت ? پز بايد آبي باشد ? چنانچه رنگ شعله قرمز ،زرد يا نارنجي باشد، حتما نقص در س?خت رساني ? كمب?د اكسي?ن در محيط است كه سريعا بايد تعمير ? س?خت رساني ش?د. اگر رنگ شعله بخاري آبي نباشد ممكن است ه?اي كافي به بخاري نرسد ? ت?ليد گاز من?كسيد كربن كند.
-در ص?رت استفاده ?سايل گرمايشي مانند بخاري ? ش?مينه، نبايد تمام ر?زنههاي جريان ه?ا در منزل ب?ي?ه اتاق خ?اب مسد?د ش?د.
-از نصب آبگرمكن در حمام، ر?شن كردن شعلههاي اجاق گاز در آشپز خانه براي گرم نگه داشتن محيط داخل خانه بايد جدا خ?دداري كرد.
-ش?مينه مشترك براي چند ?احد در ص?رت ك?چك ب?دن اندازه مجراي خر?جي ? ل?له كشي آن باعث برگشت د?د از ش?مينه ر?شن طبقات پايين به داخل آپارتمان در ش?مينه خام?ش طبقات بالاتر ميش?د.
- انتهاي تمام د?دكشها بايد حداقل يك متر از سطح پشت بام ? حداقل يك متر از دي?ار جانبي بام فاصله داشته ? داراي كلاهك مخص?ص (بشكل H) باشد.
-د?دكش ? اتصالات آن بايد از جنس مقا?م ? بد?ن هيچ گ?نه منفذ يا نشتي در تمام آن باشد ? بكار گيري ل?لههاي آكاردئ?ني آل?ميني?مي مجاز نيست.
-شيب ل?لههاي افقي در داخل ?احدها بايد مثبت ? ر? به بالا ? ارتفاع عم?دي ل?له در بير?ن حداقل سه برابر ط?ل افقي آن باشد.
-قطر ل?له د?دكش بايد مسا?ي يا بزرگتر از قطر ل?له خر?جي دستگاه گاز س?ز باشد.
-اگر فضاي خ?د را با ش?فا? ? سيستم حرارت مركزي گرم ميكنيد، درز بندي ? بستن منافذ به منظ?ر جل?گيري از اتلاف حرارتي بلامانع است.
-در ص?رتي كه از بخاريهاي گازس?ز به منظ?ر گرمايش محيط استفاده ميكنيد، حتما مختصري ته?يه از طريق درب يا پنجره در فضا ايجاد ? از درز بندي ? بستن كامل منافذ خ?دداري كنيد.
-از قرار دادن ل?له خر?جي بخاري به داخل ظرف آب جدا خ?دداري كنيد.
-از بكار بردن ?سايل گرمايشي بد?ن نصب د?دكش ? يا داراي نقص در د?دكش جدا خ?دداري كنيد.
-آبگرمكنهاي دي?اري گازي اگر به مدت ط?لاني ر?شن باشند، خطرناك ميش?ند.
-بكار گيري آبگرمكنهاي دي?اري در فضاهاي بسته يا مكانهاي بد?ن جريان ه?ا مجاز نيست.
-هر ?سيله گاز س?ز بايد داراي يك د?دكش مستقل ? منتهي به فضاي بير?ن باشد.
-تمام مسير د?دكشها را به منظ?ر اطمينان از هدايت مناسب محص?لات احتراق به فضاي بير?ن كنترل كنيد.
-هيچ گاه از كباب پز يا منقل در?ن، گارا? يا مح?طه بسته استفاده نكنيد.
-هيچگاه از چراغ يا بخاري نفتي يا گازي كه بد?ن د?دكش است، در?ن خانه، بخص?ص هنگام خ?اب استفاده نكنيد.
-تعمير ?سائل گرمايشي ت?سط افراد غير مجرب ? بي تجربه ? يا نصب آنها ت?سط افراد خان?اده باعث ايجاد خطر ميش?د.
بر اساس آمار م?ج?د در زمستان گذشته به علت شدت سرماي ه?ا تعدادي از ?سايل گازس?ز به ?ي?ه ?سايل حرارتي ? گرمايشي با نرخ حرارتي بالا به دلايل مختلف از جمله نقص در سيستم ايمني دستگاهها ? آگاهي نداشتن شهر?ندان در زمينه نصب ?سايل بد?ن د?دكش مناسب حادثه ساز ? م?جب تلفات جاني شماري از هم?طنان شد كه زمينه نگراني ? فشارهاي ر?حي ? ر?اني را در اذهان مردم ? مسئ?لان فراهم كرد.
به منظ?ر آگاهي ? آشنايي هرچه بيشتر شهر?ندان ارجمند م?اردي از اص?ل ايمني ارائه ? بكاربستن آنها ت?صيه ميش?د.
1- (67.2 % ) ح?ادث گاز م?ن?اکسید کربن درسال گذشته به دلیل نقص فنی در نصب ل?له های د?دکش که شامل: اشکال در ن?ع اتصالات، چفت نشدن ل?له های د?دکش، نصب نشدن اص?لی (زان?یی زیاد، مسیر ر? به پایین ?...)، بکارگیری ن?ع نامناسب(آکاردئ?نی) ? رعایت نكردن مناسب قطر ل?له های د?دکش ب?ده است.
بمنظ?ر نصب د?دكش ?سايل گازس?ز از كمترين تعداد زان?يي استفاده ش?د در غير اينص?رت مكش د?دكش كم ? م?جب پس زدگي گازهاي سمي ميش?د.
محل اتصال د?دكش به ?سايل گازس?ز را بازرسي ? از آببندي ? ثبات آنها اطمينان حاصل كنيد.
د?دكش در داخل ? خارج دي?ار ? محل اتصال به دستگاه گاز س?ز بايد كاملاً آببندي باشد.ر?زنه ك?چكي ميت?اند باعث خر?ج گازهاي حاصل از س?ختن گاز ? بر?ز حادثه ش?د.
حتي الامكان از نصب زان?ي اضافي در مسير د?دكش خ?دداري كنيد زيرا زان? كارآرايي د?دكش را كاهش ميدهد.
به هيچ عن?ان د?دكش ?سايل گازس?ز ? ه?اكش (فن) را از يك ل?له يا كانال مشترك عب?ر ندهيد.
از قرار دادن قطعات ل?له د?دكش بص?رت لب به لب خ?دداري كنيد ? حتماً از د?دكشهاي ن?ع نر ? ماده كه باعث آب بندي در محل اتصال ? خارج نشدن گازهاي حاصل از س?ختن خ?اهد شد استفاده كنيد.
اطراف آن بخش از ل?لههاي د?دكش كه در م?ت?رخانه قرارگرفته است بايد كاملاٌ آب بندي ش?د تا از نف?ذ گاز CO به داخل بنا يا م?ت?رخانه جل?گيري ش?د.
قطر ل?له د?دكش بايد مسا?ي يا بيشتر ازقطر ل?له خر?جي دستگاه گازس?ز باشد.
2-بخش ديگري از ح?ادث گاز م?ن?اکسید کربن درسال گذشته به دلیل نصب نشدن د?دکش در ?سایل گازس?ز ب?ده است.
هر ?سيله گازس?ز بايد يك د?دكش مستقل ? استاندارد ? مجهز به كلاهك H داشته باشد.
آبگرمكن ? بخاري حتماً بايد مجهز به د?دكش باشد.از نصب اين ?سيلهها بد?ن د?دكش در محيطهاي بسته جداً خ?دداري كنيد.
ت?صيه ميش?د درطراحي ? ساخت بناهاي ن?ساز، د?دكش كليه ?سايل گاز س?ز پيش بيني ? با استاندارد طراحي ش?د.
3- نداشتن کلاهک مناسب (کلاهک H) بر ر?ی خر?جی د?دکشها زمينهساز شماري ديگر از ح?ادث گاز م?ن?اکسید کربن درسال گذشته ب?د.
هر چند ?قت يكبار كلاهك د?دكشهاي ?سايل گاز س?ز را بازرسي ? چنانچه كلاهك افتاده باشد آن را در محل خ?د نصب كنيد قابل ذكر است كه كلاهك مناسب علا?ه بر اينكه از نف?ذ باران ? برف ? افتادن ساير اشياء به داخل د?دكش جل?گيري ميكند در منظم س?ختن ?سيله گازس?ز نيز م?ثر است.
داشتن كلاهك مخص?ص(H) براي د?دكش در پشت بامها براي جل?گيري از خام?ش شدن بخاري ? به دنبال آن انتشار گاز CO اهميت بالايي دارد.
4-قسمتي از ح?ادث گاز م?ن?اکسید کربن درسال گذشته مرب?ط به مسد?د ب?دن مجاری ل?له های د?دکش ب?ده است.
مسد?د شدن د?دكش سبب س?خت ناقص ? ايجاد گازهاي خطرناك ? سمي ? برگشت چنين گازهائي به در?ن محل زندگي ? باعث گاز گرفتگي ? مرگ ميش?د.
از نصب د?دكش در حياط خل?تهاي ر?بسته خ?دداري كنيد. داكت د?دكشها بايد به ه?اي آزاد راه داشته باشد ? به هيچ ?جه نبايد بالاي داكت مسد?دش?د.
مسد?د شدن د?دكش ل?ازم گازس?ز حتي در حد جزيي باعث ناقص س?زي ? پس زدن گازهاي سمي به فضاي اتاق ميش?د.
مراقب باشيد البسه آ?يزان شده شما در تراس، د?دكش همسايه طبقه پايين را مسد?د نكند.
ش?مینه مشترک برای چند ?احد در ص?رت ک?چک ب?دن اندازه مجرای خر?جی ? ل?له کشی آن باعث برگشت د?د از ش?مینه ر?شن طبقات پایین به داخل آپارتمان در ش?مینه خام?ش طبقات بالاتر می ش?د.
5- نقص فنی در نصب ? راهاندازی دستگاه گازس?ز عامل ديگري در بر?ز ح?ادث گاز م?ن?اکسید کربن درسال گذشته ب?ده است.
نصب ?راه اندازی ?سايل گرمايشي ت?سط افراد غير مجرب ? بي تجربه ? يا ت?سط افراد خان?اده باعث ايجاد خطر ميش?د.
از جابجا كردن ?سايل گازس?ز كه مستقيماَ به ل?له ثابت متصل است ، خ?دداري كنيد زيرا ممكن است در اثر جابجايي محل اتصال آسيب ببيند ? دچار نشتي ش?د.چنانچه اين امر لازم باشد بايد به م?سسات مجاز مراجعه ش?د.
شيلنگ گاز نبايد هرگز در معرض حرارت اجاق گاز ? بخاري ?سايل گرمازا قرار داشته باشد.
از قراردادن خر?جي د?دكش به ص?رت افقي با كلاهك ? يا بد?ن كلاهك در زير سقف ? بالكن جداَ خ?دداري كنيد.
عب?ر د?دکش از فضای داخل سقف کاذب به ?ي?ه حمام به دلیل امکان پ?سیدگی ? نشت گاز من?اکسید کربن خطرناک است.
6- بخشي از ح?ادث گاز م?ن?اکسید کربن درسال گذشته به دلیل استفاده از ?سایل گازس?ز غیر استاندارد ب?ده است.
7- نصب دستگاه گازس?ز در محیط های نامناسب(همچ?ن محیط ک?چک، بسته ?بد?ن ته?یه ? درزگیری کامل منافذ، بستن درب ? پنجره ها...) دليل ديگري براي ?ق?ع ح?ادث ناشي از گاز من?اكسيد كربن در سال گذشته ب?د.
براي جل?گيري ازپديده خطرساز مكش معك?س درساختمانها لازم است برر?ي قسمت زيرين درب ?ر?دي هر آپارتمان ازدريچه ته?يه كركرهاي يا آيف?ني مناسب به ط?ل 50×20 سانتي متر استفاده ش?د.همچنين زيردربهاي ?ر?دي اطاق خ?ابها نيزحد?د 3 تا 5 سانتي متربازباشد.
نصب ش?مينه ?بخاري گازس?ز درآپارتمانهاي ك?چك ?استفاده همزمان ازآنها بسيار خطرناك است.
از نصب آبگرمكن در حمام،مكانهاي ك?چك ?محب?س ? ر?شن كردن شعلههاي اجاق گاز در آشپزخانه براي گرم نگه داشتن محيط داخل خانه، جدا خ?دداري كنيد.
آب گرمكنهاي دي?اري گازی اگر به مدت ط?لاني در محیط های بسته، ر?شن باشند خطرناك ميش?ند.
چند نکته ضر?ری:
ساخت حمام دركنار م?ت?رخانه خطرناك ?حادثه سازاست.
براي پكيچ منازل د?دكش با قطر حداقل 15 سانتي متربايد، تعبیه ش?د.
براي بخاريهاي گازس?ز د?دكش با قطر حداقل 10 سانتی متر تعبیه ش?د.
براي ش?مينه گازي د?دكشي با قطر حداقل 15 سانتي متر تعبیه ش?د.
براي آبگرمكنهاي دي?اري د?دكشي با قطر حداقل 15 سانتي متر تعبیه ش?د.
براي م?ت?رخانه ش?فا? د?دكشي با قطر 20 سانتي متر تعبيه ش?د.
هنگام ?ر?د به م?ت?رخانه، درب را بازنگه داريد ?چند لحظه تامل كنيد سپس ?ارد م?ت?رخانه ش?يد تا درص?رت ?ج?د احتمالي گازهاي سمي، تبادل ه?ا با فضاي بير?ن انجام گيرد.
منبع :
www.fire125.ir



